Nếu hỏi mình điều gì khiến bài viết/truyện ngắn của học viên bất ổn nhất thì đó chính là thiếu sự logic trong nội dung. Phát triển tư duy logic cũng chính là cách người viết giúp bản thân đi được đường dài với con chữ.
Đó là quan niệm sai lầm mà nhiều người vẫn đang mắc phải. Nếu bạn chưa từng viết hoặc không thật sự nghiêm túc với chuyện viết, bạn mới có thể nghĩ như vậy. Nhưng bất cứ ai muốn trở thành người viết, thành tác giả đều hiểu rằng muốn viết tốt không thể thiếu tư duy logic.
Bạn có đang hiểu sai về tính logic trong viết văn?
Đã rất nhiều lần mình chia sẻ về tư duy của người viết và việc viết sẽ giúp mọi người thay đổi trong tư duy. Không chỉ là tư duy ngôn ngữ mà còn có cả tư duy logic, tư duy thẩm mỹ, tư duy nghệ thuật…
Vậy nhưng nhiều người vẫn mang theo định kiến:
– Nếu quá chú trọng vào logic, bài viết sẽ khô khan
– Viết văn, làm thơ thì chỉ cần lãng mạn, không cần logic
– Logic trong văn chương chỉ là viết sao cho đúng ngữ pháp và chính tả
– Phải dùng thuật ngữ chuyên môn bài viết mới có tính logic
– Nếu mọi thứ đều logic thì sẽ không còn bất ngờ
Những điều này không đúng bởi người viết rất cần có tư duy logic và bản thân tác phẩm cũng cần đáp ứng yêu cầu về tính logic.
Bởi vì:
– Logic giúp bạn sắp xếp các ý tưởng theo một trình tự hợp lý
– Logic giúp bạn loại bỏ những chi tiết mâu thuẫn, những ý “chỏi” nhau
– Để thuyết phục, bạn cần đưa ra được bằng chứng, lý lẽ và kết nối chúng một cách hợp lý
– Một người có logic cao sẽ biết cách xây dựng các tầng ý nghĩa chồng lên nhau trong tác phẩm, dẫn dắt mọi thứ thật chặt chẽ
– Logic giúp bạn biết khi nào nên đẩy cảm xúc lên cao trào, khi nào nên lùi lại để nhường chỗ cho sự chiêm nghiệm
– Thay vì bộc phát ngẫu hứng, người viết có logic sẽ thiết kế trải nghiệm cảm xúc cho độc giả, dẫn họ bùng phát đúng chỗ
– Logic giúp bạn nhất quán trong giọng văn và phát triển câu chuyện
– Người có tư duy logic cao luôn biết cách đi thẳng vào vấn đề, lược bỏ những chi tiết thừa thãi, tôn trọng thời gian và trí tuệ của người đọc
Viết là cách bạn thể hiện tư duy trên trang giấy. Nếu tư duy của bạn còn lỏng lẻo, bài viết sẽ khó thuyết phục được độc giả. Nếu tư duy chặt chẽ, con chữ bạn viết ra sẽ có sức nặng.
Logic không làm thui chột sự sáng tạo. Ngược lại, nó giúp bạn xây dựng một tác phẩm vững chắc, có trọng tâm, tránh được sự hỗn độn và mơ hồ.
Muốn viết tốt, bạn nhất định cần để tâm tới việc phát triển tư duy logic của chính mình.
Việc phát triển tư duy logic giúp bạn nâng cấp “bộ vi xử lý” của não bộ để làm việc với các thông tin đầu vào một cách có hệ thống.
– Thường xuyên đặt câu hỏi “Tại sao” và “Như thế nào”: thay vì chấp nhận một sự thật ngay lập tức, bạn hãy tập thói quen truy vấn tận gốc rễ. Nguyên nhân nào dẫn đến điều này? Sự việc này liên quan gì đến sự việc kia? Chúng là quan hệ tương hỗ, đối lập hay bao hàm?
– Học cách phân loại và hệ thống hóa mọi thứ thành những nhóm nhỏ nào để dễ ghi nhớ và làm việc với chúng.
– Chơi các trò chơi trí tuệ và toán học: Sudoku, cờ vua hay các bài toán logic… ép bộ não bạn phải suy nghĩ lần lượt theo các bước. Từ đó hình thành thói quen tư duy logic “Nếu làm A sẽ dẫn đến B; để có D, mình phải thực hiện C trước.”.
– Tìm hiểu và thực hành tư duy phản biện: Hãy tìm đọc về tư duy phản biện để nhận diện được những lỗ hổng trong lập luận của chính mình và người khác. Khi bạn biết cái gì là phi lý, bạn sẽ dần biết cách để trở nên hợp lý.
Đây là cách để bạn có thể sử dụng bộ khung logic vững chắc mà định hình con chữ.
– Luôn bắt đầu bằng dàn ý: Sai lầm của nhiều người viết là đặt bút viết ngay khi có cảm hứng mà không biết nó sẽ dẫn mình đến đâu.
Viết ra thông điệp chính > Chia ra 3 luận điểm lớn > Mỗi luận điểm lớn chia ra các ý hỗ trợ và ví dụ, dẫn chứng.
– Kiểm tra tính liên kết ý nghĩa giữa các câu văn: Một bài viết logic là một chuỗi các mắt xích bền chặt.
+ Sau khi viết xong một câu, hãy tự hỏi: “Câu sau có giải thích, bổ sung hay đối lập với câu trước không?”. Nếu câu tiếp theo không có liên hệ gì, đó là lỗi logic.
+ Sử dụng linh hoạt các từ nối, quan hệ từ, đại từ… để liên kết giữa các câu, các đoạn.
– Áp dụng cấu trúc diễn dịch hoặc quy nạp:
+ Diễn dịch: Đưa ra kết luận trước rồi mới đưa ra bằng chứng.
+ Quy nạp: Đưa ra các tình tiết, bằng chứng rồi mới rút ra kết luận.
– Sau khi viết xong, hãy để bài viết “nguội đi” trong vài giờ hoặc vài ngày rồi mới biên tập:
+ Khi đọc lại, hãy tự đóng vai một độc giả khó tính, liên tục đặt các câu hỏi: “Chỗ này có bằng chứng không?”, “Tại sao nhân vật lại hành động thế này?”, “Đoạn này liên quan gì đến chủ đề chính?”
+ Nếu bạn không trả lời được, hãy mạnh dạn cắt bỏ. Đó là sự kỷ luật của logic.
– Thực hành viết tóm tắt: Hãy thử tóm tắt một bài viết 2000 chữ của mình trong khoảng 200 chữ. Để làm được điều này, não bộ phải hoạt động hết công suất để lọc ra “logic cốt lõi” của vấn đề.
Để có một bài viết logic, người viết cần rèn luyện khả năng kết nối ý tưởng. Dưới đây là 5 phương pháp thực hành cho bạn:
– Sơ đồ tư duy: Trước khi viết, hãy làm cho chính bạn nhìn thấy được cấu trúc của toàn bài. Sử dụng sơ đồ tư duy hoặc sơ đồ hình cây.
+ Bài tập: Chọn một chủ đề bất kỳ (ví dụ: “Lợi ích của việc đọc sách”). Vẽ ra một nhánh trung tâm và ít nhất 3 nhánh con. Ở mỗi nhánh con, bạn phải có ít nhất 2 lý lẽ và 2 ví dụ minh họa.
+ Mục đích: Giúp người viết làm quen với việc phân cấp thông tin (ý lớn, ý nhỏ, dẫn chứng) thay vì viết tràn lan.
– Phân tích ngược: Đây là cách để bạn học được tưu duy logic từ những người giỏi nhất.
+ Bài tập: Chọn một bài viết hoặc truyện ngắn mà bạn thấy có tính logic cao. Sau đó, hãy tóm tắt lại bài ấy dưới dạng dàn ý. Ghi ra các luận điểm chính bằng 1 câu duy nhất. Sau đó, nhìn vào danh sách các câu tóm tắt đó để xem tác giả đã dẫn dắt từ ý này sang ý kia như thế nào.
+ Mục đích: Hiểu được mạch logic ngầm của một tác phẩm tốt.
– Chuỗi 5 câu hỏi tại sao: Logic thường bị đứt gãy khi người viết chỉ dừng lại ở bề mặt của vấn đề. Khi đưa ra một nhận định, hãy tự đặt câu hỏi “Tại sao?” liên tiếp 5 lần cho đến khi chạm đến bản chất cốt lõi.
+ Bài tập: Nhận định: Người viết mới thường hay mắc lỗi lặp từ.
Tại sao? Vì họ không tìm được từ thay thế.
Tại sao? Vì vốn từ mỏng và não lười tìm kiếm các từ hay hơn…
(Tiếp tục hỏi cho hết 5 lần)
+ Mục đích: Rèn luyện khả năng tìm ra quan hệ nhân – quả, giúp bài viết có chiều sâu và sự chặt chẽ.
– Kết nối ngẫu nhiên: Lỗi thiếu logic giữa các ý cũng thường xảy ra do thiếu các từ nối để liên kết câu/đoạn.
+ Bài tập: Viết 3 câu văn ngẫu nhiên. Sau đó, tìm cách dùng các liên từ (tuy nhiên, vì vậy, mặt khác, hơn nữa…) để nối chúng lại thành một đoạn văn có nghĩa.
+ Mục đích: Buộc bộ não phải tìm kiếm sự liên kết giữa các ý tưởng vốn dĩ không liên quan.
– Biên tập cắt gọt: Logic đôi khi bị che lấp bởi sự rườm rà. Một bài viết có logic tốt là bài viết có sự tinh gọn.
+ Bài tập: Viết một đoạn văn ngắn về một chủ đề bất kỳ. Sau đó, hãy cắt giảm 30% số từ mà vẫn giữ nguyên (hoặc làm rõ hơn) ý nghĩa của đoạn văn đó. Bạn sẽ loại bỏ được các từ thừa, các từ đệm và giảm những phần giải thích lòng vòng.
+ Mục đích: Rèn luyện sự sắc bén trong tư duy, chỉ giữ lại những gì thực sự có giá trị logic cho bài viết.
Ngoài ra, bạn cũng nên nói suy nghĩ ra thành tiếng thông qua hoạt động giải thích logic cho người khác nghe. Bộ não của bạn sẽ tự động sắp xếp thông tin ngăn nắp hơn so với việc chỉ giữ chúng trong đầu vốn mơ hồ và khó kiểm soát.
Tư duy logic giống như một khối cơ bắp, càng tập luyện càng khỏe. Trong viết lách, một khi đã có bộ khung logic vững chắc, bạn có thể đắp lên đó các lớp cảm xúc hay ngôn từ bạn muốn mà vẫn đảm bảo độc giả không bị lạc lối.
Sau Tết nguyên đán, mình sẽ khai giảng 2 khoá học viết căn bản Tự do Biểu hiện (4/3/2026) và khoá Viết tản văn đăng báo (6/3/2026). Mình gửi kèm lịch khai giảng và lịch học từng buổi của mỗi khoá nhé!
Mình là Hoà Lương – Người hướng dẫn viết để nuôi dưỡng tâm hồn, sử dụng ngôn ngữ hiệu quả và cộng tác báo chí.
