Con đường xuất bản truyện tốt nhất cho người mới không phải là gửi ngay bản thảo đến nhà xuất bản mà là cách nhiều người đang bỏ qua hoặc không hề hay biết.
Tối thứ bảy tuần trước, mình có một buổi tư vấn 1-1 với An Lê – một bạn trong cộng đồng Yêu lại tiếng Việt. Bạn đã viết truyện được một thời gian và viết nghiêm túc, không phải viết cho vui rồi bỏ đó. Bạn có ý định rõ ràng là những tác phẩm sẽ được xuất bản. Câu hỏi bạn mang đến buổi hôm đó là bây giờ có những con đường xuất bản nào, bạn chưa hiểu bức tranh tổng thể.
Câu hỏi này chắc chắn cũng là thắc mắc của nhiều người viết mới khi đứng trước một thị trường mà mình không biết nó vận hành thế nào, ai quyết định cái gì và mình nên bắt đầu từ đâu.
Buổi hôm đó, mình chia sẻ với An khá lâu về 7 hình thức xuất bản hiện nay. Mình muốn viết lại những điều đó ở đây vì mình nghĩ không chỉ em cần nghe mà nhiều người đang viết truyện cũng cần được biết.
Đây là con đường nhiều người viết mơ tới khi mới bắt đầu và cũng là con đường khó tiếp cận nhất với tác giả chưa có tên tuổi.
– NXB chủ động đọc, chọn và bỏ toàn bộ chi phí xuất bản, tác giả không mất tiền.
– Tác giả nhận nhuận bút, thường trong khoảng từ 8 – 12%, thậm chí 15% của giá bìa nhân số lượng in.
– Các NXB theo hướng này: Hội Nhà văn, Văn học, Trẻ, Phụ nữ Việt Nam…
– Yêu cầu thực tế: tác giả cần có tên tuổi nhất định trong giới hoặc tác phẩm đã qua một cuộc thi uy tín và được chú ý.
– Thời gian từ nộp bản thảo đến khi sách ra thường từ 1 đến 2 năm.
– Với người mới hoàn toàn: khả năng được mua bản thảo theo đúng nghĩa này là rất thấp.
Ít ai nói thẳng điều này nhưng thực tế của phần lớn sách văn học Việt Nam hiện nay là do các tác giả tự bỏ tiền, đặc biệt với các tác giả chưa phải tên tuổi lớn, bảo chứng được lượng bán sách.
– Tác giả tự lo toàn bộ chi phí: biên tập, thiết kế, in ấn…, NXB chỉ đứng tên cấp phép và thu phí dịch vụ.
– Chi phí thực tế: khoảng 25-50 triệu cho một cuốn khoảng 200 trang, in 500-1000 bản.
– Phí cấp phép NXB riêng: thường từ 3-5 triệu tùy đơn vị.
– Thời gian chờ duyệt nội dung: 1-3 tháng.
– Ưu điểm: có sách thật trong tay, mang tên NXB uy tín.
– Rủi ro lớn nhất: nếu không bán được, toàn bộ khoản tiền bỏ ra không thu hồi được. Bán sách với tác giả mới chưa có người đọc không phải việc dễ dàng, tỉ lệ sách tồn kho rất cao.
Các đơn vị phát hành sách như Nhã Nam, Đinh Tị, Saigon Books, Đông A… không phải NXB nhưng họ làm toàn bộ khâu sản xuất và kinh doanh sách rồi liên kết với NXB nhà nước để in.
– Hoạt động hoàn toàn theo logic thị trường: câu hỏi đầu tiên của họ không phải “Tác phẩm này hay không?” mà là “Tác phẩm này có bán được không?”.
– Tác giả không bỏ tiền nếu được nhận, nhuận bút thường trong khoảng 8-15% của giá bìa * số bản in.
– Có hệ thống phân phối tốt hơn NXB nhà nước, có ngân sách marketing.
– Yêu cầu: bản thảo chắc về nội dung, tác giả có thể trả lời được “Ai sẽ mua cuốn này và tại sao?”.
– Tác giả đã có cộng đồng người đọc riêng (những khách hàng tiềm năng) sẽ được có lợi thế hơn nhiều so với tác giả mới hoàn toàn.
– Với người viết mới chưa có tên tuổi: khả năng được nhận bản thảo thấp, trừ khi đã có giải thưởng hoặc được các tờ báo văn học chú ý.
Ở Việt Nam, nếu bạn muốn tự xuất bản sách thì về mặt pháp lý vẫn cần một NXB đứng tên nhưng tác giả tự lo toàn bộ phần còn lại.
– Tự thuê biên tập, thiết kế bìa, dàn trang, chọn xưởng in, đóng gói, giao sách, xử lý khiếu nại…
– NXB chỉ cấp phép, toàn quyền về nội dung, thời điểm ra sách, giá bán, kênh phân phối, hình thức vận chuyển… đều do tác giả quyết định.
– Chi phí tương đương liên kết xuất bản: 25-50 triệu cho bản in đầu tiên.
– Biên lợi nhuận cao hơn nhiều nếu bán trực tiếp vì không qua nhà sách nên không mất chiết khấu 35-40%.
– Điều kiện quan trọng nhất: phải có cộng đồng người đọc sẵn sàng mua sách. Nếu không có cộng đồng, sách in ra rồi nằm trong kho, khó lòng bán được hay hồi vốn.
– Phù hợp nhất khi: tác giả đã có vài nghìn người theo dõi thực sự quan tâm đến nội dung của mình.
Đây là hình thức ngày càng nhiều người viết chọn và mình nghĩ nó phù hợp với thời điểm hiện tại hơn mọi người nghĩ.
Sổ tay viết truyện của Yêu lại tiếng Việt cũng là ebook được bán online. Chất lượng lẫn hình thức của ebook được chăm chút mà từ khi đăng ký đến khi nhận được sách chỉ trong vòng 24 giờ.
– Không cần NXB, không mất chi phí in ấn hay đóng gói, vận chuyển…
– Tự làm file PDF hoặc EPUB, tự bán qua Facebook, Zalo, trang cá nhân hoặc các nền tảng online khác…
– Giá bán có thể thấp hơn sách in nhưng tác giả giữ gần như 100% doanh thu.
– Vòng phản hồi từ thị trường rất nhanh: biết ngay người đọc có mua không, ai mua, họ nói gì sau khi đọc.
– Không cần bỏ ra số tiền lớn, chi phí chủ yếu là dành cho khâu biên tập và thiết kế.
– Điều kiện tương tự như khi tự xuất bản sách in: cần có cộng đồng trước để đảm bảo bán được ebook.
Đây là nhóm đa dạng nhất và cũng là nhóm đang thay đổi nhanh nhất.
Nền tảng đọc truyện:
– Truyện Nhà Ong, Rookies, Lạc Bút Ký… Có khá nhiều nền tảng đọc truyện online trả phí cho tác giả, mỗi nơi có định hướng riêng nhưng đều có sẵn lượng người đọc của nền tảng.
– Tác giả đăng theo chương, được trả tiền theo lượt đọc hoặc theo hợp đồng.
– Thể loại hoạt động tốt nhất: ngôn tình, tiên hiệp, truyện tâm lý gia đình nhịp đọc nhanh, cốt truyện có nhiều sự kiện drama…
– Yêu cầu quan trọng: cập nhật đều đặn, thường tác giả cần viết khoảng 1.000–5.000 chữ mỗi ngày theo thoả thuận với nền tảng.
– Một số nền tảng yêu cầu ký hợp đồng độc quyền nên có thể sẽ ảnh hưởng đến kế hoạch xuất bản sau này của bạn.
– Dù đăng truyện trên nền tảng online nhưng tác giả cũng cần tự truyền thông để độc giả mới tìm đến. Truyền thông tốt, lượt view tốt mới có cơ hội xuất bản. Bạn nên truyền thông qua các kênh MXH như FB, TT, Thread… chứ không chỉ qua nền tảng.
– Một số nền tảng như Truyện Nhà Ong chấp nhận các tác phẩm văn học nghiêm túc và có kết nối với NXB để xuất bản sách từ tác phẩm nổi bật.
Gửi bản thảo cho kênh đọc truyện audio:
Đây là hướng ít người biết đến nhưng đang ngày càng được quan tâm. Các kênh như Đất Quê, Khôi Kể Chuyện và nhiều kênh audio truyện khác trên YouTube đang tìm kiếm bản thảo truyện ngắn và truyện dài để chuyển thể thành audio.
– Tác giả gửi bản thảo, kênh audio sản xuất và đăng tải rồi nhận nhuận bút hoặc chia sẻ doanh thu tùy thỏa thuận.
– Lợi thế: tác phẩm tiếp cận được một lượng người nghe rất lớn mà không cần tác giả tự xây kênh.
– Phù hợp với truyện có nhịp kể tốt, giọng văn hấp dẫn khi nghe: truyện dân gian, truyện ma, truyện tâm lý, truyện đời thường có cảm xúc…
– Yêu cầu: liên hệ trực tiếp với từng kênh để hỏi về điều kiện và thể loại họ đang tìm kiếm.
– Một số kênh lớn đã có quy trình tiếp nhận bản thảo khá bài bản, bạn nên tìm hiểu kỹ trước khi gửi.
Giải thưởng Văn học Kim Đồng, Đóa hoa Đồng Thoại… là những cuộc thi có xuất bản sách sau khi công bố giải.
Nhiều cộng đồng sáng tác online như Viết cũng từng xuất bản tác phẩm từ cuộc thi dưới dạng tuyển tập: Bí mật của sự tử tế, Bí mật về mẹ, Bí mật về cha.
Tuy chưa xuất bản sách như Cuộc thi viết truyện ngắn của Yêu lại tiếng Việt 2024 và 2025 cũng đã đưa nhiều tác phẩm xuất hiện trên báo Văn nghệ công an, báo Nghệ An, Tạp chí văn nghệ An Giang, Tạp chí văn nghệ TPHCM, Tạp chí văn nghệ Cà Mau, Radio báo Nhân dân… Có thể kể đến như Nước đứng (Vương Đình Khang – Giải Nhất 2024), Ai làm cho khói lên trời (Thanh Ly – Giải Nhì 2024), Đi về phía hoa bằng lăng (Nguyễn Trương Kim Giao – Giải Ba 2024), Mưa rơi từ đỉnh núi (Nguyễn Trương Kim Giao – 2024), Xuân về trên Pá Mỷ (Nguyễn Công Đức – Giải Tư 2024), Quyển sổ trả ơn (Trang Đinh – 2024), Thất Quan (Nguyễn Thái Bảo – 2024), Bão tan (Lê Nguyễn – 2025), Chiều tắt nắng bên song, Mơ xuân (Nguyễn Thanh Bình – 2025), Trên ngọn sóng ru (Nguyễn Hiếu Nhân – 2025)…
Cuộc thi viết truyện ngắn 2025 với chủ đề Muôn mặt gia đình của Yêu lại tiếng Việt vẫn đang diễn ra, mời các tác giả gửi truyện từ 2000-5000 dự thi trực tiếp trên nhóm nhé.
– Tác phẩm đoạt giải được in sách hoàn toàn miễn phí.
– Hội đồng giám khảo là những nhà văn uy tín, đây là vòng phản hồi chuyên nghiệp cực kỳ xứng đáng để bạn đầu tư tâm huyết.
– Không tốn tiền, không cần tên tuổi trước, không cần thuyết phục ai về tiềm năng thị trường.
– Bạn chỉ cần: bản thảo đủ tốt, đúng yêu cầu của cuộc thi, chưa công bố ở bất kỳ đâu trước đó, kể cả trên mạng xã hội cá nhân.
– Ngay cả khi không đoạt giải, quá trình chuẩn bị một bản thảo đủ tốt để nộp thi sẽ buộc bạn đi đến một mức độ hoàn thiện mà viết tự do một mình không bao giờ ép bạn đạt tới.
Sau khi nói qua cả 7 hình thức xuất bản, mình và An đã ngồi nhìn lại bức tranh tổng thể. Bạn có ý tưởng hay bản thảo đang ấp ủ. Bạn có đam mê. Nhưng bạn chưa có tên tuổi, chưa có cộng đồng, chưa có quan hệ trong giới xuất bản.
Với điều kiện đó, con đường thực tế nhất không phải là lao thẳng vào xuất bản sách mà là xây nền trước.
Cụ thể, mình khuyên bạn nên viết truyện ngắn, gửi cộng tác với các báo và tạp chí văn học như báo Văn nghệ, Văn nghệ Công An, Tạp chí Sông Hương, Tạp chí Văn nghệ TP.HCM, Văn nghệ Quân đội… Đây là những nơi biên tập viên chuyên nghiệp đọc và phản hồi tác phẩm của bạn. Mỗi truyện được đăng là một phản hồi thực tế, một dấu mốc uy tín nhỏ và một bước để tên bạn bắt đầu được nhìn thấy trong giới.
Song song với đó, bạn nên tham gia các cuộc thi phù hợp với thể loại bạn viết. Không gì đảm bảo rằng bạn chắc chắn sẽ đoạt giải nhưng bản thân việc chuẩn bị bản thảo dự thi đã là một bài học lớn về nghề viết.
Sau một thời gian khoảng 2-3 năm, khi bạn đã có một số lượng nhất định tác phẩm được đăng báo, khi tên bạn bắt đầu quen thuộc trong một vòng nhỏ, khi bạn đã hiểu mình viết về điều gì và viết theo giọng nào thì bạn nên lên kế hoạch tiếp cận NXB hay công ty sách. Khi này, hãy trở thành tác giả có bản thảo mà họ muốn xuất bản.
Mình kể câu chuyện này vì mình biết chắc rằng nhiều người đang viết truyện cũng đang cần nghe nó. Viết hay là điều kiện cần nhưng hiểu thị trường mình đang bước vào là điều kiện để bạn đi đúng hướng.
Nếu bạn đang viết truyện nghiêm túc và muốn xây dựng nền tảng đúng từ đầu, từ kỹ thuật viết truyện ngắn, cách tạo nhân vật sống động, xây dựng cốt truyện có chiều sâu cho đến cách định hướng đầu ra cho tác phẩm…, mình sẽ chia sẻ tất cả những điều đó trong khoá Viết truyện chuyên sâu.
Ngày 1/4, mình sẽ khai giảng khoá Viết truyện 07. Khoá học kéo dài trong 10 tuần với 10 buổi Zoom. Hình thức học theo nhóm nhỏ, không quá 10 người. Chúng mình ưu tiên đồng hành sát sao với học viên.
– Học viên chủ động đọc bộ tài liệu chuyên sâu của khoá và làm bài thực hành theo từng tuần.
– Mỗi bài làm được sửa chi tiết từng câu chữ 2-3 lần.
– Thảo luận trong nhóm Zalo theo nội dung học hàng tuần và thực tế làm bài của học viên.
– Cô giáo nhắc lại các lỗi phổ biến và lỗi đặc biệt của lớp trong Zoom. Đồng thời, học viên chia sẻ thêm những câu chuyện của bản thân trong quá trình học và hành.
Cần thêm thông tin chi tiết, tham khảo lộ trình học viết hợp nhất với bản thân và đăng ký học ngay, bạn cứ nhắn tin cho mình nhé.
Mình là Hoà Lương – Người hướng dẫn viết để nuôi dưỡng tâm hồn, sử dụng ngôn ngữ hiệu quả và cộng tác báo chí.
