Thế giới văn chương rộng lớn, chắc chắn có chỗ dành cho bạn

Văn chương rộng lớn, chứa được nhiều tiếng nói, nhiều phong cách khác nhau nên ở đâu đó, chắc chắn có chỗ dành cho câu chữ của bạn.

Ngày học lớp 12, trường mình có 2 học sinh vượt qua vòng tỉnh để bước vào vòng thi Học sinh giỏi Văn quốc gia. Mình học ban cơ bản, bạn Uyên học ban tự nhiên.

Để chuẩn bị tốt cho kỳ thi được tổ chức ngay tại tỉnh Bình Dương, các thầy cô đã tạo điều kiện để chúng mình được ôn thi với các cô giáo dạy Văn của Trường THPT chuyên Hùng Vương. Lời bình giảng của các cô mở rộng khỏi biên giới của SGK Ngữ văn rất nhiều và giọng giảng lại ngọt ngào, trầm bổng nên cả lớp ôn thi khi đó đều khó lòng rời mắt.

Mình vẫn còn nhớ, lớp ôn thi đa phần là học sinh trường Hùng Vương, trường Nguyễn Khuyến, chỉ có vài bạn là học sinh đến từ các huyện khác. Mình thấy may mắn vì mình không lẻ loi, ít ra mình cũng có một người bạn cùng trường, dù rằng chúng mình cũng không nói được nhiều câu chuyện với nhau.

Trường lạ, cô lạ, bạn lạ, mình gần như chỉ làm học sinh ngoan ngoãn nghe giảng, ít khi trình bày ý kiến. Nghe các cô và các bạn chia sẻ, mình biết có những bạn ở đó đã giành được thứ hạng cao nhất nhì trong cuộc thi Sao Khuê dành cho học sinh giỏi Văn. Biết vậy nên mình càng tự ti nghĩ rằng chắc chắn các bạn sẽ làm nên chuyện còn một học sinh ban cơ bản ở trường huyện như mình thì không có cơ hội để mơ mộng xa xôi.

Vậy mà cuối cùng, 2 đứa mình lại cùng giành được Giải Ba trong kỳ thi học sinh giỏi Văn quốc gia năm đó. Lúc thầy Tuấn dạy Sinh học nói với mình khi bắt gặp mình ở hàng lang trường học, mình còn một mực bảo thầy đừng trêu em rồi bị thầy cốc nhẹ lên đầu. Đến giờ mình vẫn nhớ thầy đã cười bất lực như thế nào vì mình dám trách thầy nói xạo trẻ con. Thực lòng là khi ấy, mình đã không dám tin mình được giải, lại còn là giải quốc gia.

Dù không hiểu bằng cách nào cả hai đứa mình đều được giải nhưng mình đã thấy rất ngạc nhiên vì phong cách viết của chúng mình khác nhau đến vậy mà kết quả lại ngang nhau.

Văn phong của mình được các thầy cô ở trường THPT Bến Cát và cả các cô ở trường chuyên Hùng Vương nhận xét là đặc trưng, dễ nhận diện, có màu sắc cá nhân và câu chữ bay bổng. Các cô còn nói điểm yếu của mình là cấu trúc bài còn chưa chắc chắn, logic chưa thật sự vững. Ngược lại, văn của Uyên ngắn gọn, đơn giản, súc tích nhưng logic rất chặt chẽ, các ý được chọn lọc kỹ càng khi đưa vào bài.

Tối qua nhắc lại câu chuyện này cho một chị học viên cũng từng là học sinh giỏi Văn của mình nghe, mình chợt nghĩ đến mối quan hệ giữa logic và văn phong đối với một người viết? Liệu người có giọng văn riêng sẽ thành công với nghề viết hay người có logic tốt sẽ làm được điều đó sớm hơn?

Nếu là người có tư duy tổng hợp, bạn sẽ thấy trong tác phẩm thường có 2 cột trụ nâng đỡ nhau là logic và văn phong.

Logic là xương sống giúp bài viết có cấu trúc vững vàng, được trình bày mạch lạc để người đọc đi từ ý này sang ý khác một cách tự nhiên, không bị ngắt quãng hay hoang mang. Bài viết có logic tốt là khi bạn đọc xong cảm thấy mọi thứ hợp lý, mọi luận điểm đều được đặt đúng chỗ, đúng lúc.

Văn phong là dấu ấn cá nhân rõ ràng nhất của người viết. Nó là chất giọng riêng của bạn để lại trên văn bản. Văn phong hay không nhất thiết phải hoa mỹ, cầu kỳ mà có thể giản dị, trong trẻo nhưng vẫn chạm đến nơi nào đó trong tâm hồn người đọc. Văn phong đặc trưng có thể giúp người đọc nhận ra “À, đây là giọng văn của người này.”.

Bạn có thể thấy trong câu chuyện trên, mình nổi bật về văn phong, bạn mình mạnh về logic. Song điều quan trọng là cả hai đều có cả màu văn và logic trong bài làm, chỉ khác ở tỷ lệ của chúng mà thôi. Logic trong bài thi của mình chưa thật sự mạnh nhưng vẫn là có logic. Uyên viết ngắn gọn, đơn giản không phải là không có văn phong mà đó chính là sự tinh giản, biết chọn lọc những gì cần thiết để đưa vào bài.

Chúng mình đi hai con đường khác nhau nhưng cùng dẫn đến một đích: bài văn đủ tốt để được giải trong kỳ thi quốc gia.

Nếu logic là bộ khung nội dung vững chãi còn văn phong là cách diễn đạt trôi chảy, mang màu sắc riêng thì câu hỏi khó nhất đặt ra là: Làm sao để cân bằng được cả logic và giọng văn?

Trong quá trình hướng dẫn viết hơn 4 năm qua, mình nhận thấy sự mất cân bằng này gần như xuất hiện ở mọi học viên. Với những người mới bắt đầu luyện viết, tác phẩm thường rơi vào 1 trong 3 thái cực: đủ logic nhưng thiếu cảm xúc, văn phong bay bổng nhưng nội dung lộn xộn, còn nhiều lổ hổng hoặc cả logic lẫn văn phong đều chưa đạt.

Có bạn viết chặt chẽ nhưng đọc khô khốc, rời rạc vì chỉ toàn kể lể hoặc cung cấp thông tin, hiểu biết. Có người viết bay bổng hoặc dùng những từ ngữ “cao siêu” nhưng đọc hết bài, độc giả vẫn ngơ ngác hỏi: “Cuối cùng tác giả muốn nói điều gì?”. Nhưng đa phần, ở giai đoạn mới viết hoặc mới học viết, các bạn sẽ thiếu cả hai thứ là logic và giọng văn cá nhân. Lúc này, ưu tiên lớn nhất vẫn là làm sao để mọi người biết cách lắng nghe những suy nghĩ, cảm nhận của mình và diễn đạt chúng ra trên con chữ nên thường mình sẽ để mọi người viết ra trước đã.

Để đạt được sự cân bằng giữa logic và giọng văn, chúng ta không thể chỉ chờ vào cảm giác. Nếu bạn đang tự hỏi mình nên viết như thế nào thì có thể cân nhắc tới mấy kinh nghiệm nhỏ của mình để phát triển giọng văn cá nhân:

Một là bạn hãy viết, viết thật nhiều. Không có cách nào khác để bạn tìm thấy giọng văn của mình ngoài việc viết. Mỗi lần viết, bạn sẽ khám phá thêm một chút về cách bạn nghĩ, cách bạn cảm nhận và cách bạn diễn đạt. Ban đầu, câu chữ của bạn có thể lủng củng, vụng về nhưng dần dần, giọng văn của bạn sẽ rõ ràng lên.

Hai là đừng sợ khác biệt. Nếu bạn viết ra một văn phong không giống ai cũng đừng nghĩ đó là sai. Ngược lại, đó có thể chính là điểm mạnh của bạn. Những người viết được nhớ đến nhiều nhất thường là người có chất giọng riêng biệt, không lẫn vào đâu được.

Ba là không ngừng học hỏi nhưng đừng sao chép. Bạn nên đọc nhiều văn của người khác để học cách họ dùng từ, viết câu, triển khai ý, thể hiện góc nhìn cá nhân… nhưng đừng cố gắng viết giống họ. Bạn chỉ nên lấy tinh hoa của họ rồi hòa vào cái tôi của riêng bạn để tạo ra một chất văn mới mẻ thuộc về chính bạn.

Bốn là chấp nhận điểm yếu của mình và cải thiện dần dần. Nếu bạn viết văn giàu cảm xúc nhưng logic chưa tốt, đừng bỏ cảm xúc qua một bên để chạy theo logic. Hãy giữ lấy cảm xúc rồi từ từ rèn luyện logic. Nếu bạn viết chặt chẽ về logic nhưng văn phong còn khô khan, đừng cố gượng ép bằng cách đưa vào câu những từ ngữ hoa mỹ. Bạn nhất định phải giữ lấy sự chặt chẽ ấy rồi từ từ tìm cách làm cho câu văn mềm mại hơn, sống động hơn.

Năm là phải tin vào giá trị của chính mình. Đây có lẽ là điều quan trọng nhất với một người viết. Đừng nghĩ rằng cách viết của bạn chưa đủ hay để được công nhận. Nếu nó chân thành, chắc chắc nó sẽ chạm được đến được ai đó. Vậy thì nó đã đủ giá trị rồi.

Giọng văn là gì? Cách hình thành giọng văn riêng cho người viết

Đối với những người đang muốn cải thiện tư duy logic, mời bạn đọc bài viết “Phát triển tư duy logic của người viết” mà mình đã đăng trước đó. Mình sẽ thả l.i.n.k ở dưới để bạn dễ đọc hơn.

Phát triển tư duy logic của người viết

Việc rèn luyện sự cân bằng giữa logic và văn phong không phải chuyện ngày một ngày hai. Có những ngày bạn sẽ thấy mình “lên đồng” nên viết rất phiêu, rất hay nhưng cũng sẽ có khi bạn viết mãi không được một đoạn văn ưng ý.

Mình không biết bạn đang ở giai đoạn nào trong hành trình viết văn. Có thể bạn vừa mới bắt đầu, còn đang loay hoay tìm giọng văn của mình. Có thể bạn đã viết được một thời gian nhưng đang hoang mang không biết mình có đi đúng hướng không. Cũng có thể bạn đã tìm được giọng văn riêng nhưng vẫn băn khoăn liệu nó có đủ tốt hay không.

Dù bạn đang ở đâu, hãy tin vào giá trị của những gì bạn viết ra. Văn chương rộng lớn lắm, nó chứa được cả người viết bay bổng lẫn người viết súc tích, cả người viết dài lẫn người viết ngắn, cả giọng văn trữ tình lẫn tiếng nói châm biếm hay lạnh lùng. Ở đâu đó trong cái rộng lớn ấy của văn chương chắc chắn có một chỗ dành riêng cho giọng văn của bạn. Nơi đó không phải do ai ban cho mà do chính bạn tạo ra bằng những dòng chữ chân thành bạn viết xuống mỗi ngày.

Vậy nên, cứ viết đi, viết theo cách của bạn và văn chương sẽ đón nhận bạn, giống như cách mà mình và cô bạn đều đã được công nhận dù khả năng logic và màu văn của hai đứa khác nhau như thế nào.

Để viết về chính mình, cho chính mình mà vẫn làm cho người đọc đồng cảm, bạn hãy tham gia vào khoá học viết Tự do Biểu hiện (khoá căn bản) hoặc khoá Viết tản văn đăng báo (khoá chuyên sâu) sẽ khai giảng lần lượt ngày 4/3 và 6/3/2026.