Tản văn là gì? Đặc điểm của tản văn

Tản văn là gì? Đặc điểm của tản văn

Tản văn là thể loại văn học dễ đọc và dễ viết đang thịnh hành trong đời sống văn hóa của người Việt hiện nay. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết các đặc điểm của một bài tản văn.

Tản văn là thể loại văn học gần gũi được đọc nhiều, viết nhiều nhất hiện nay

Tản văn là gì?

Tản văn là một thể loại văn xuôi được viết phong cách tự do theo cấu trúc “vòng tròn đồng tâm” – mọi thứ đều xoay quanh 1 chủ đề.

Tản văn có khả năng tương tác cao với đời sống và liên kết sâu tới tâm thức của người viết nên ai cũng có thể viết tản văn. Tuy nhiên, viết tản văn hay không phải dễ dàng.

Viết tản văn là lối viết chấm phá, chú trọng ghi lại những gì người viết đã trải qua, nghe thấy, nhìn thấy, cảm thấy để thể hiện được tình cảm, ý nghĩ mang màu sắc cá nhân.

Đặc điểm của tản văn

Tiêu đề

Tiêu đề của tản văn thường ngay lập tức để lại một ý niệm, một cảm xúc nào đó với độc giả khiến họ phải/muốn dành thời gian khám phá.

Tiêu đề có thể tạo ra cảm xúc mạnh, tiêu cực cũng có thể tạo ra những cảm xúc nhẹ nhàng, lãng mạn…

Tiêu đề có thể là một từ cũng có thể dài như một câu nhưng thường gây ấn tượng nhất trong khoảng 5-12 từ.

Ví dụ:

Hà Nội tan trong ly cà phê Giảng (Hòa Lương)

Chiều phai hơi phố (Hòa Lương)

Bánh chưng xanh gọi tết an lành (Hòa Lương)

Hồn phố còn vương những cũ càng (Tống Phước Bảo)

Xin lỗi, anh chỉ là photographer, không phải là artist (Hà Thanh Vân)

Lê la Hà Nội (Lê Hải Kỳ)

Nghĩ gì về những đề cử giải Nobel Văn học (Nguyễn Quang Thiều)

Ngôn từ

Sử dụng ngôn từ tự nhiên, chân thật để thể hiện thật nhất cảm xúc của người viết.

Tùy từng đề tài và thái độ của người viết với đề tài mà ngôn từ được sử dụng mang màu sắc khác nhau.

Thể hiện được cá tính và góc nhìn của người viết.

Dung lượng: vài trăm tới vài ngàn từ.

Ví dụ 1:

“Người ta đi xa cả năm trời chỉ chờ tới ngày cuối năm để lỉnh kỉnh đồ đạc, hăm hở lên một chuyến đường dài để được trở về bên mái nhà thân thuộc. Dù chuyến đi ngày cuối năm có đắt đỏ, có cực khổ, chen lấn hay chờ đợi, mệt mỏi thì khoảnh khắc đứng trước cổng nhà cũng đủ làm người ta quên đi bao nhọc nhằn, tủi khổ.”

(Bánh chưng xanh gọi tết an lành – Hòa Lương)

Ví dụ 2:

“Anh photographer Thái Phiên vừa có một bài viết. Anh Thái Phiên nói là bài cũ, ảnh mới. Tôi thì xưa nay không mấy thích ảnh của anh, nhưng vì có một người bạn gửi bài viết này cho tôi đọc, và đọc xong thì tôi thấy… anh Thái Phiên nói đúng. Đúng duy nhất ở một điểm, anh ấy chính là một photographer, hơn thế nữa lại là một photographer thường thường bậc trung, chứ không phải là một artist như nhiều người hay lầm tưởng về anh. Ý kiến cá nhân của tôi là: Mọi điều anh nói trong bài viết thì tôi đều cảm thấy quá dở, chỉ có một điều duy nhất đúng mà tôi vừa nói ở trên.

(Xin lỗi, anh chỉ là photographer, không phải là artist – Hà Thanh Vân)

Thông điệp

Dù tản văn có thể chỉ đơn thuần ghi lại xúc cảm của người viết nhưng không vì vậy mà thiếu đi các thông điệp.

Thông điệp trong tản văn có thể được hiển thị rõ ràng, cũng có thể ẩn tàng chờ người đọc tự đúc rút.

Thông điệp có thể được thể hiện ở bất cứ đâu trong bài với mức độ khác nhau.

Ví dụ:

“Chính sách của chính quyền đối với người tài mang nhiều tính ưu việt và có tính chiến lược. Nhưng những người trực tiếp sử dụng người tài vẫn là một cánh cửa mới chỉ hé ra một khe hẹp mà những người tài lại không có khả năng và không muốn cố ‘’luồn lách’’ để đi qua. 

Nhưng điều mà cá nhân tôi thấy vô cùng quan trọng là: nhận ra người tài là khó, sử dụng họ còn khó hơn, nhưng bảo vệ được người tài trước những kẻ bất tài mới là điều khó nhất và quan trọng nhất.”

(Người tài và một khe cửa hẹp – Nguyễn Quang Thiều)

Một số loại hình tản văn

Tản văn nghị luận

Trình bày quan điểm, các nhìn, cách nghĩ về một vấn đề, một hiện tượng, một sự kiện… trong đời sống.

Ví dụ:

“Tất nhiên, chúng ta sống trong xã hội luôn muốn được xã hội công nhận, muốn trở thành một người con để ba mẹ yên tâm, tin tưởng và tự hào. Nhưng chạy theo những kỳ vọng hoặc sự áp đặt quá đáng của ba mẹ cũng lắm khi khiến chúng ta mệt nhoài. Nếu làm được thì không sao, những gì bạn chịu đựng có thể vẫn xứng đáng với kết quả mà bạn và cha mẹ tự hào. Nhưng nếu những gì bạn cố gắng mãi không thể đáp ứng được mong cầu của ba mẹ thì bạn sẽ khó mà sống một cuộc đời hạnh phúc hay tự lập, tự do được.”

(Sự kỳ vọng nghẹt thở – Hòa Lương)

Tản văn tự sự

Kể lại những sự kiện xoay quanh bản thân hoặc những người khác như một kỷ niệm và thể hiện cảm xúc, suy tư về nó.

Ví dụ:

“Hôm trước tôi gặp lại anh, vẫn nhắc chuyện ngày xưa. Kết thúc những rung động đầu đời không theo cách chúng tôi mong đợi khi bắt đầu nhưng đã chẳng còn làm ai đau. Chúng tôi ngồi đối diện nhau, tâm tư mỗi người thả trôi theo một hướng. Chuyện cũ không còn làm ai bối rối.”

(Trăng trên trời muôn đời không đổi – Hòa Lương)

Tản văn trữ tình

Chủ yếu là thể hiện cảm xúc về một điều gì đó. Dòng chảy của tản văn trữ tình là dòng chảy của xúc cảm và ký ức.

Ví dụ:

“Vậy là lại thêm một mùa thu, đã năm năm kể từ lần đầu ấy. Chúng tôi bây giờ chẳng còn là của nhau. Vẫn là khoảng cách hơn ngàn cây số nhưng chẳng còn cuộc tình nào của “chúng tôi”. Người cũng như mùa thu, mùa đẹp và buồn nên vương lại hồn tôi một vệt màu dần úa.”

(Có một người đã qua cùng mùa thu – Hòa Lương)

Tản văn được ví như “fast-food” vì có “ăn liền” và “viết liền” được ngay nhưng để viết được một tản văn hay, chạm đến trái tim độc giả không phải dễ. Nắm được các đặc điểm là bước đầu tiên để khám phá thể loại quên thuộc này.

Cảm ơn bạn đã đọc bài! Chia sẻ với mình ở phần bình luận nếu bạn thấy bản thân trong bài viết này nha.
Bạn có thể đọc thêm về kỹ thuật viết lách tại đây, các bài viết về hành trình trở thành người viết của mình tại đây và các sáng tác trữ tình của Sẻ nâu tại đây.

Ghé thăm mình tại LinkedInInstagram và Facebook để kết nối nhiều hơn nghen!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.

Tìm kiếm điều gì đó . . .