Học viên mình đã có hơn 600 bài tản văn đăng báo trong 3 năm qua. Nhưng kết quả đó không đến từ những chủ đề mới, lạ như nhiều người vẫn lầm tưởng.
Sự thật là những tác phẩm dễ chạm tới trái tim người đọc và được ban biên tập các tòa báo đón nhận nhiều nhất lại bắt nguồn từ những điều vô cùng quen thuộc với chúng ta.
Tản văn không đòi hỏi bạn phải trải qua những biến cố chấn động hay phải có một cuộc đời ly kỳ như phim, quen biết thật nhiều người hay có thật nhiều câu chuyện khác biệt để kể. Tản văn có thể chỉ là tiếng nói thủ thỉ của tâm hồn, là những ghi chép từ cuộc sống. Cái hay của tản văn nằm ở sự chân thật và tinh tế của người viết khi bạn nhìn ra vẻ đẹp từ trong những điều bình thường nhất.
Nếu bạn là người mới bắt đầu viết tản văn, hãy chọn những chủ đề gần gũi mà bạn có nhiều cảm xúc, nhiều chất liệu. Khi bạn hiểu rõ hơn tản văn là gì và đặc điểm của tản văn, những điều nhỏ bé xung quanh đều có thể được triển khai thành một bài viết chạm vào lòng người.
Trong bài viết này, mình sẽ nói với bạn viết gì cho tản văn dễ được đăng báo. Cùng với đó là ví dụ thực tế từ chính những bài tản văn đăng báo của học viên mình.
Viết về những người thân yêu và gần gũi nhất với mình – những người đã nuôi dưỡng, yêu thương và đồng hành cùng bạn qua năm tháng – chính là nguồn ý tưởng phong phú cho người viết. Hơn nữa, đề tài này luôn dễ chạm tới trái tim độc giả. Bởi vì tình cảm gia đình là loại cảm xúc nguyên bản sẵn có trong trái tim và ký ức của mỗi con người. Với chủ đề về người thân, bạn sẽ không cần phải hư cấu nhân vật, không cần tưởng tượng ra những câu chuyện xa lạ. Tất cả những gì bạn cần làm là nghĩ về họ và hồi tưởng về những điều liên quan tới họ. Đặc biệt là chiêm nghiệm sâu sắc hơn về cảm xúc mà bạn dành cho họ. Từ đó gửi gắm điều mà bạn muốn nhắn nhủ đến họ qua chính những dòng chữ bạn viết.
Khi viết về gia đình, bạn cần tránh lỗi vô tình kể lể chung chung hoặc viết theo những khuôn mẫu sáo rỗng như mẹ thì tảo tần, cha thì vất vả, ông bà thì yêu thương cháu vô điều kiện. Cách viết ấy có thể không sai với thực tế nhưng dùng lối diễn đạt đã quá quen thuộc trên sẽ khiến câu văn không còn khả năng lay động người đọc.
Thay vì vậy, để bài tản văn có chiều sâu, mình luôn khuyên học viên tìm kiếm một chi tiết đắt giá có thể tác động đến cảm xúc của độc giả mạnh hơn và cố gắng diễn đạt cụ thể hơn. Những vết sẹo nhỏ chi chít trên bàn tay quanh năm làm nông, mùi cao dán giảm đau sau mỗi ngày bốc vác nặng nhọc, thói quen gắp miếng ngon nhất vào chén của con dù con đã lớn… Những điều bé nhỏ ấy lại tạo ra sức sống chân thực cho nhân vật mà bạn đang viết trong bài hơn là những cách nói sáo rỗng ai cũng giống ai.
Trong bài viết Thương mẹ thương luôn chiếc áo bà ba (Báo Phụ Nữ TP.HCM), tác giả Hồ Tuyền (khoá Tản văn TV01) đã chọn trang phục bình dị của phụ nữ Nam Bộ làm biểu tượng trung tâm. Chiếc áo bà ba nâu ngả màu, thấm đượm mồ hôi trở thành hiện thân cho phần đời lam lũ của mẹ.
“Vẫn chiếc áo bà ba ấy, mẹ gánh gồng từng đôi thúng hoa màu từ ruộng ra đường lộ bán cho thương lái. Ngoài đồng nắng như đổ lửa, lưng áo mẹ ướt đẫm mồ hôi. Dáng mẹ liêu xiêu trên đường đê nhỏ xíu, trên vai là đôi quang gánh nặng trĩu. Mẹ không chỉ gánh thúng rau củ, mà gánh trên vai trách nhiệm với gia đình, với đàn con thơ đang tuổi ăn học; để rồi sau buổi đi đồng về, bên chái bếp, mẹ ngồi lặng lẽ xoa bóp vai…”
Với bài tản Mùa hoa thược dược thắm đượm tình cha (Báo Sài Gòn Giải Phóng), chị Đặng Nhung (khoá Creative Writing) viết về người cha không giỏi thể hiện tình cảm bằng lời nói. Tác giả mượn sắc hoa thược dược nở mỗi độ xuân về để khắc họa tình ch luôn lặng lẽ che chở cho các con.
“Thược dược rất kén khách, lại khó chăm, không như cúc đại đóa, cúc kim cứng cáp, căng tràn sức sống, tự tin khoe sắc dưới nắng xuân rực rỡ. Mỗi tối ba phải soi đèn đi bắt sâu rệp, bởi cánh hoa thược dược mảnh khảnh chỉ cần vài con sâu đục là rụng ngay, không đợi được ngày cùng khách “chơi” tết. Thêm thời tiết không chiều lòng người, coi như ba mất đi vài cặp bông. Năm hoa được mùa, ba mang về chút tiền để má lo liệu mâm cúng giao thừa, làm hũ thịt muối cho bữa cơm tết trọn vị, tiếng cười vì thế cũng giòn hơn. Năm tiết trời ẩm ương, từ trong nhà nhìn ra ngõ thấy hoa xếp thành hàng, ba chẳng thể nào giấu được nỗi buồn sau ánh mắt. Đêm ba mươi tết khi nhà nhà bắt đầu đổ ra đường đón giao thừa, ba thu dọn sân bãi rồi mới chịu chạy đi sắm cho mình bộ đồ mới. Chỉ khi đó ba mới thảnh thơi nghĩ về bản thân mình.”
Với Huyền Nguyễn (khoá Tản văn TV02), Tô cháo canh quyến rũ của ngoại (Báo Phụ Nữ TP.HCM) đâu chỉ ngon vì được nêm nếm gia vị đậm đà mà nó còn là món ăn được bà nâng niu, nhẫn nại đun nấu để bán cho khách trong làng trong xã. Đứa cháu nhỏ cũng bao lần hạnh phúc xì xụp tô cháo canh ấy trong những ngày đông rét mướt rồi mang theo ký ức tới tận khi trưởng thành.
“Tôi cũng hay mua bột mua cá về nấu cháo làm ram. Nhưng nồi cháo canh của tôi không thể “chất” như của ngoại. Phải chăng trong nồi cháo canh của ngoại có tình yêu, tình thương cùng những kỷ niệm đẹp thời thơ ấu của tôi?
Tôi nhớ những sớm tinh mơ theo ngoại ra chợ, nhớ nồi cháo canh nóng hổi bên chái bếp với hương khói nồng hăng, nhớ cả cái dáng lưng còng lọm khọm trong bếp và tiếng chày giã bột đều đều trong đêm của ngoại.”
Tuổi thơ thường là khoảng trời trong trẻo mà nhiều người trong chúng ta khi đi qua những xô bồ, xáo trộn, bon chen của cuộc đời trưởng thành muốn quay về trú ngụ. Viết về tuổi thơ và quê hương giống như việc bạn mở lại những ngăn ký ức đã nằm yên đó cùng thời gian và đánh thức chúng dậy cùng với kỷ niệm, nỗi nhớ thương về căn nhà cũ, góc sân, hàng rào, con đường làng lầy lội trong mưa hay những trò chơi rộn rã thuở bé cùng đám bạn xóm nhỏ… Khoảng cách thời gian mang theo hoài niệm khiến cả những thiếu thốn, vất vả ngày xưa cũng phủ lên một lớp màu dịu dàng và lấp lánh.
Với những người có tuổi thơ không bình yên, nỗi đau hay mất mát cũng đáng để bạn cầm bút viết ra. Không phải ai trong chúng ta cũng hạnh phúc trong những năm tháng đầu đời và bạn không lẻ loi, không phải người duy nhất đi qua những trải nghiệm chẳng mấy vui ấy. Viết về chúng có thể khiến bạn không thoải mái nhưng lại là cách để bạn chậm rãi đối diện với quá khứ và dần dần tự xoa dịu chính mình.
Để tản văn về tuổi thơ không bị sa vào liệt kê sự kiện như khi viết nhật ký, bạn nên sử dụng kỹ thuật miêu tả đa giác quan và thu hẹp bối cảnh của các sự kiện. Đừng cố viết về thời thơ ấu dài mười mấy năm đầu đời. Khi bạn chọn một không gian cố định như góc sân nhà cũ, con đường đi học, bờ ao sau nhà… và thời gian cố định của năm tháng nào đó để viết thì cảm xúc sẽ lắng đọng hơn, nội dung bài ít phân tán hơn.
Qua bài văn Kể chuyện làng hoài nhớ tuổi thơ (Báo Dân Việt), tác giả Lê Thị Nga (khoá Biểu hiện BH13) nhặt nhạnh từng mảnh ký ức về xóm làng mộc mạc: dòng sông Gốm xanh ngắt, những cánh đồng vào mùa, những trò chơi thời còn chân đất mắt toét… Bằng giọng văn tâm tình, chị vẽ lại bức tranh quê ấm áp, khiến độc giả cùng thế hệ thấy chính mình trong đó.
“Đi quá nửa cuộc đời, đặt chân bao vùng đất, quê hương vẫn mãi là điểm tựa ôm ấp những trái tim trong trẻo, xanh mát như tán cổ thụ đầu làng tôi. Mảnh đất quê tuy nghèo, nhưng con người quê vẫn hồn hậu, chất phác. Bì khoai, bì ngô đã nuôi chúng tôi lớn, tắm táp cho thế giới ấu thơ của chúng tôi trong lành, mát dịu. Những trải nghiệm ngày xưa ấy đã gieo mầm cho chúng tôi trưởng thành. Trưởng thành làm người biết nhớ quê hương, nguồn cội, biết cư xử cho đàng hoàng, tử tế và can đảm vượt qua những khó khăn trắc trở trong cuộc đời.”
Viết về Mùa trăng thơ ấu (Báo Phụ Nữ TP.HCM), chị Ngọc Nữ (khoá Tản văn TV04) chọn ánh trăng quê làm luồng sáng soi rọi ký ức. Đêm trăng xưa không có đèn điện hiện đại nhưng đong đầy tiếng cười con trẻ, những chiếc bánh giả bộ và hơi ấm xóm giềng.
“Ừ, mai là mai. Mai là mùa xuân hoa đua nhau khoe sắc, là nắng hè rót từng sợi mảnh mai, là gió thu vờn qua từng kẽ lá, là cái se lạnh những ngày chớm đông. Mai còn là chiếc xe máy cày cọc cạch ba chở cả tuổi thơ tôi trên từng chặng đường, đưa tôi đến với đám bạn lúc nào cũng mong tôi vào, cùng nhau bày trò. Nơi ấy có chiếc bánh trung thu “giả bộ” làm từ đất sét không bao giờ hư hao qua bao mùa trăng tỏ.”
👉 Nếu bạn muốn cải thiện khả năng miêu tả và viết văn sinh động, giàu cảm xúc hơn, mời bạn mua Sổ tay Tản văn để rèn luyện và đọc thêm các bài viết:
Vẽ tranh bằng chữ – nghệ thuật miêu tả biến ngôn từ thành hình ảnh
Muốn miêu tả cho đẹp, thực hành ngay 4 bài sau
Show, don’t tell – kỹ thuật không thể thiếu trong sáng tác
Show, don’t tell: Hãy cho thấy, đừng chỉ kể
Ẩm thực không chỉ đơn thuần là thức ăn để nuôi sống cơ thể. Trong văn hóa người Việt, mỗi món ăn không những là sự hài hoà âm dương, sự thích nghi với điều kiện thiên nhiên nơi mình sinh sống mà còn là sự sáng tạo, sự chăm chút đầy yêu thương của người nấu. Cũng vì vậy mà những món ăn thường mang theo ký ức, văn hóa vùng miền và tình cảm của người nấu. Món ăn của mẹ của bà, những mâm cơm gia đình ấm cúng hay những món quà quê dân dã rất dễ đánh thức vị giác và cảm xúc của độc giả. Đây là chủ đề dễ viết vì nó gắn liền với đời sống hàng ngày của mỗi chúng ta.
Khi viết về ẩm thực trong tản văn, điều cấm kỵ là biến bài viết thành công thức nấu ăn chi tiết. Đừng chỉ liệt kê nguyên liệu, cách sơ chế hay quy trình nấu nướng mà hãy nâng tầm bài viết bằng cách đi vào chi tiết khi miêu tả, gắn món ăn với bối cảnh cụ thể mang theo ký ức cá nhân và đưa ra những chiêm nghiệm sấu sắc mà không phóng đại.
Thuỳ Linh (khoá Tản văn TV03) là cô bé học viên viết khá nhiều bài về ẩm thực Hà Nội. Trong bài Thơm mát chè hạt sen lồng nhãn (Báo Nhịp sống Hà Nội), em thể hiện sự tinh tế khi miêu tả món ăn thanh nhã đặc trưng của người Tràng An. Không những miêu tả vị ngọt mát thanh khiết của chè hạt sen nhãn lồng, bài viết còn tôn vinh sự tỉ mỉ của phụ nữ Hà thành thể hiện trong từng công đoạn chế biến.
“Nắng hạ óng ả trên những tán lá xanh, rót đẫm mật ngọt vào hoa trái đầu cành. Ai đã đem thứ hương đồng gió nội “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn” hòa cùng cái ngọt ngào từ trái mọng chín tới để rồi món chè hạt sen long nhãn ra đời, mớm vào hồn ta hương vị thanh tao, mát lành khó quên.”
Khác với ẩm thực Hà Nội cầu kỳ, những món ăn chơi bình dân của người Nam Bộ lại có gì đó hào phóng và chất phác như chính con người nơi đây. Tác giả Thuỳ Nhiên (khoá Tản văn TV04) đã mang những đặc điểm ấy vào trong tản văn Nhớ khoai mì nước cốt dừa mẹ nấu (Báo Phụ Nữ TP.HCM). Đằng sau đĩa khoai mì dẻo béo, thơm phức mùi lá dứa là hình ảnh người mẹ giáo viên chắt chiu từng củ khoai mì tranh thủ đem ra chợ bán sớm trước giờ lên lớp buổi chiều để trang trải thêm cho gia đình.
“Thoang thoảng trong làn sương mờ sớm mai, mùi hương ngào ngạt của khoai mì hòa cùng lá dứa bốc lên đánh thức tôi dậy. Bên bếp củi hồng, mẹ tôi chăm chút đút từng khúc củi vào lò để bếp cháy đều cho nồi khoai mau cạn nước. Nấu khoảng gần 45 phút, tất cả gia vị đã hòa quyện, nước cốt dừa cũng thấm vào khoai mì; mẹ đổ khoai ra một thau lớn, rắc thêm những sợi dừa nạo để tăng độ béo cho món ăn. Tôi thích ăn lớp khoai mì khét còn dính ở đáy nồi sau mỗi lần mẹ nấu. Mùi vị khen khét, béo béo của nước cốt dừa cùng vị ngọt của khoai mì tạo nên một hương vị thật khó phai.”
Bài viết Cao lầu Phố Hội (Báo Đại Đoàn Kết), chị Ánh Ngọc (admin Yêu lại tiếng Việt) là một tản văn ẩm thực kết hợp cả chiều sâu lịch sử, địa lý. Bát cao lầu là món ăn hội tụ của nhiều nguyên liệu chỉ ở phố Hội mới có như nước từ giếng cổ Bá Lễ, nước tro củi tràm từ Cù Lao Chàm, sợi bánh làm từ gạo Xuyệt thuần chủng của địa phương.
“Để làm nên được sợi bánh ấy, người ta phải chọn thứ gạo Xuyệt thuần chủng của địa phương… Chọn gạo, đem vo sạch xong thì đem ngâm với nước tro củi tràm từ Cù Lao Chàm – thứ nước tro khiến sợi bánh dai, giòn, sần sật mà không nơi nào có thể sao chép. Sau đó, gạo được xay thành bột bằng nước giếng Bá Lễ – mát lành, ngọt nhẹ, không nhiễm phèn, mà dân phố Hội tin rằng chính nhờ nó, sợi bánh mới đạt được độ ngọt bùi tự nhiên… Cầu kỳ là vậy mới ra được thành quả là những sợi bánh dù để qua đêm cũng không bị ôi thiu – một thứ tinh hoa từ đôi tay và kinh nghiệm tích lũy qua bao đời.”
Thiên nhiên và đất trời luôn vận động theo nhịp điệu của nó. Và con người cũng không ở ngoài nhịp vận động ấy. Khi gió mùa đông bắc tràn về, khi những cơn mưa rào bất chợt đổ giữa trưa hè nắng chang, khi hương hoa bưởi thơm nồng nàn cuối xuân hay khi những chiếc lá sen khô nghiêng mình trên sóng hồ… đều là những chất xúc tác khơi gợi cảm xúc của người viết. Bởi người cầm bút xưa nay vẫn thường là người sở hữu trái tim nhạy cảm với những biến chuyển nhỏ nhất của đất trời và thời gian.
Thời tiết trong tản văn phản chiếu tâm trạng của con người. Khi viết về chủ đề này, bạn đặc biệt cần rèn luyện kỹ năng quan sát tinh tế vào những điều cực kỳ bé nhỏ, ít được để ý để nhận ra có gì đang thay đổi, có gì mới mẻ. Mùa thu Hà Nội sẽ đẹp hơn qua vạt nắng hanh hao, qua mùi cốm mới gói trong lá sen xanh, qua những chiếc lá chuyển màu lao xao…
Trong bài Thương nhớ tháng Tư Hà Nội (Đài PT-TH Hà Nội), chị Đan Ngọc (admin của Yêu lại tiếng Việt) viết về khoảng thời gian ngập ngừng giữa xuân và hạ với sự chới với của đất trời qua sắc trắng hoa loa kèn, qua cơn gió giao mùa dịu nhẹ và gửi gắm những hoài niệm về mối tình ngày xưa.
“Tôi mang Hà Nội vào trong nỗi nhớ đi cùng tôi tới chân trời góc bể. Để thương Hà Nội mùa gió bấc tràn về, thương Hà Nội mùa mưa nồm ẩm ướt, thương Hà Nội mùa hạ nóng rực lửa. Thương Hà Nội vì bao lần lỡ hẹn với tháng tư. Không biết ở nơi xa nghìn trùng ấy, anh có thương nhớ Hà Nội như tôi không?”
Mình thì viết về đất trời qua bài Chùng chình hơi lạnh nhớ chớm đông (Đài PT-TH Hà Nội) khi giao mùa đầy xao xuyến. Mượn từ láy “chùng chình”, mình muốn tả cái ngập ngừng của tiết trời khi cái lạnh chưa buốt giá nhưng đã đủ làm người ta thèm khoác thêm áo, thèm bàn tay ấm và ngóng trông về những ngày đã xa.
“Tôi đã xa quê hương gần hai mươi năm, đã quên rất nhiều điều trong năm tháng tuổi thơ nhưng mỗi khi đất trời chuyển dần về những tháng cuối, một cơn gió lạnh cũng thổi bùng nỗi nhớ thương khắc khoải với quê xưa xóm cũ. Chừng như có làn khói xám vẫn chùng chình gác bếp, có củ khoai mật vẫn ủ trong than hồng, thơm lừng một vùng ký ức thời thơ ấu theo người ta đến suốt cuộc đời.”
👉 Nếu bạn cần thêm ý tưởng để bắt đầu viết, hãy mua ebook Sổ tay Ý tưởng với 365 ý tưởng viết được team Yêu lại tiếng Việt chọn lọc kèm gợi ý cụ thể hoặc bạn có thể đọc thêm các bài:
30 điều thân thuộc gợi cảm hứng sáng tạo mỗi ngày
50 ý tưởng viết văn hay dành cho bạn
Tình yêu là đề tài không bao giờ cũ để người viết khai thác. Tuy nhiên, khác với tiểu thuyết hay phim ảnh thường tập trung vào những mâu thuẫn, cao trào, bi thương hay sự lãng mạn, tình yêu trong tản văn thường hướng về sự dung dị, chân thật và sâu lắng. Đó là những đồng điệu trong tâm hồn, sự nhường nhịn nhau từ những điều nhỏ nhặt hay cái nghĩa đong đầy theo năm tháng của vợ chồng khi chữ tình đã phần nào phai đi.
Nhiều bạn mới viết dễ mắc lỗi dùng từ quá lớn lao và cách viết cường điệu như “tình yêu vĩnh cửu”, “thề nguyện trọn đời” khiến bài tản văn mất đi sự chân thành. Thay vì vậy, hãy viết vềnhững điểm lệch tông khi hai con người về chung một nhà, sự nhẫn nại sửa mình vì nhau… Khi hôn nhân trôi qua vài năm, tình yêu cuồng nhiệt ban đầu sẽ lắng đọng thành tình nghĩa. Những lần cùng nhau gánh vác nợ nần, chăm con ốm đêm muộn hay ánh mắt cảm thông sau một lỗi lầm sẽ chân thật hơn nhiều.
Trong bài tản 15 năm điều chỉnh để thành của nhau (Báo Phụ Nữ TP.HCM), chị Trang Đinh (khoá Tản văn TV02) không tô hồng hôn nhân bằng những cảnh lãng mạn vô thực mà nhìn thẳng vào hành trình hơn một thập niên với đầy những va chạm, góc cạnh giữa hai cá thể vốn hoàn toàn khác biệt. Vợ chồng chị chủ động gọt giũa cái tôi mỗi ngày một chút để vừa vặn hơn với đối phương. Tình yêu bền vững không phải khi ta tìm thấy một nửa hoàn hảo sẵn mà là khi hai người cùng nhẫn nại trưởng thành qua từng nhấp nhô của đời sống.
“Trong bất cứ mối quan hệ nào, nhất là trong hôn nhân, 2 người không thể cứ khăng khăng là mình mà cần điều chỉnh để trở thành chúng mình. Cùng với thời gian bên nhau, chúng tôi tự nguyện mài mòn bớt những góc cạnh của bản thân để mảnh ghép của chúng tôi càng khăng khít và bổ trợ cho nhau vừa vặn. Chúng tôi vẫn là mình nhưng cũng dần điều chỉnh để thành một gia đình trọn vẹn.”
Tình dục có phải là tất cả của hôn nhân? (Báo Phụ Nữ TP.HCM) là một bài viết văn minh về chủ đề nhạy cảm của chị Cao Huyền (khoá Tản văn TV08). Tác giả thẳng thắn chạm vào chủ đề vốn được xem là tế nhị nhưng lại là điều không thể không nhắc đến trong đời sống vợ chồng. Bài viết không tiếp cận theo hướng giật gân hay trần tục mà nhìn nhận tình dục dưới góc độ tâm lý và tình nghĩa.
“Người ta lấy nhau vì chữ “tình”, ngoài tình dục thì còn tình yêu thương, tình nghĩa vợ chồng. Đâu chỉ có tình dục mới gắn kết các cặp đôi, mới là yêu thương! Vợ chồng còn nhiều cách khác để thể hiện tình yêu, như tâm sự, chia sẻ cùng nhau, đôi khi chỉ cần nằm ôm nhau, huyên thuyên bao nhiêu chuyện trên trời dưới đất cũng đã là đủ.”
Đồ vật cũ chính là những “nhân chứng trung thành” của thời gian. Chiếc xe đạp sờn sơn, cái khạp gạo bằng sành cũ kỹ, cái bảng gỗ nguệch ngoạc nét phấn của bà hay đài cassette bắt sóng chập chờn… đều mang trong mình một phần đời sống đã qua của gia đình. Đồ vật là thứ hữu hình nên người viết dễ dàng bám vào hình dáng, màu sắc, đường nét để từ đó khơi dòng câu chuyện.
Mục đích cuối cùng của tản văn không phải là mô tả món đồ vật đó tốt hay xấu, đắt hay rẻ mà là cái cớ để bạn nói về con người và sự trôi chảy của thời gian.
Trong bài Nhớ người trên chiếc đi văng (Tạp chí Thời trang vàng), tác giả Nguyễn Thanh Tuấn (khoá Tản văn TV13) lấy chiếc đi văng gỗ cũ làm kỷ vật lưu giữ hoài niệm về ông bà nội. Chiếc đi văng mộc mạc giờ đây chỉ còn để lại một khoảng trống mênh mông khi ông bà đã về miền mây trắng.
“Chiếc đi văng đã gắn liền với hình ảnh ông bà nội. Chiếc đi văng còn đó nhưng khoảng trống trên nó mênh mông, hoang hoải. Tôi vào phòng dáo dác tìm quanh một mái tóc bạc, nụ cười hiền hòa, nhưng không thấy nữa. Những điều còn sót lại chỉ là kỷ niệm về lúc ông còn ở đó xem kinh sách, lúc bà còn nằm mong chờ con cháu về…”
Tác giả An Hạ (admin của Yêu lại tiếng Việt) thì nhớ mãi Ngôi nhà lá hanh hao dưới nắng vàng (Tạp chí Thời trang vàng) nơi quê nhà. Bài viết đan dệt khéo léo giữa kiến trúc đơn sơ của mái lá, vách tre với vệt nắng hanh hao xiên qua khe vách tạo nên một bức tranh ký ức vừa ấm áp vừa khắc khoải. Ngôi nhà lá chở che cho cả gia đình qua những mùa mưa nắng thiếu thốn và là nơi lưu giữ trọn vẹn hồn quê với bóng hình tuổi thơ trong trẻo.
“Dưới cái nắng yên ả của ngày hè, mái nhà lấp lóa, trông có chút cô đơn và trơ trọi. Mẹ vẫn cặm cụi sửa lại cái vách được quây bằng cót đan từ những nan tre tước mỏng do chính những cô dì chú bác hàng xóm quanh đây chặt và chẻ. Bố đang chỉnh lại trang thờ được làm đơn sơ từ miếng ván xẻ ra từ thân cây tràm to nhất. Bố bảo, đất có thổ công, sông có hà bá, mình tới đây ở cũng cần báo với đấng tối cao một tiếng để các ngài phù hộ độ trì cho cả nhà được bình an. Sống bền với mảnh đất nặng phù sa này. Cầu cho mưa thuận gió hòa.”
Tết Nguyên Đán là khoảng thời gian thiêng liêng nhất trong năm của người Việt. Khi đó, mọi nỗi niềm sum họp, hoài niệm Tết xưa và tình thân được bộc lộ rõ nét. Không khí chuẩn bị Tết tràn ngập sắc màu, âm thanh và hương vị đặc trưng. Đây là những chất liệu phong phú cho bất kỳ ai muốn thử sức viết tản văn gửi báo. Chưa kể, có bài đăng trên các tờ báo Tết báo xuân còn là niềm tự hào của người viết.
Vì Tết là chủ đề rất nhiều người viết mà còn viết mỗi năm nên để bài tản văn của bạn nổi bật, bạn cần khai thác những góc cạnh riêng biệt.
Với tác giả Đan Ngọc, Tết về trên nẻo nhớ thương (Báo Sài Gòn Giải Phóng) là khi những ngày cuối năm cận kề, con người chộn rộn nhiều cảm xúc, nhất là nỗi mong ngóng được về nhà với cha mẹ và quê hương thương nhớ. Tác phẩm gợi nhắc tiếng bước chân những người con đi xa hối hả trở về và niềm xúc động nghẹn ngào khi thấy dáng mẹ ngóng đợi trước khoảng sân quê.
“Tết xưa nay chỉ còn trong miền nhớ nhưng nếp nhà tôi vẫn còn đó dù rêu phong theo biến thiên của đất trời. Tôi mong mình có thể cùng con lưu giữ những nét cổ truyền ngày tết ở nơi tôi đã sinh ra. Càng trưởng thành, người ta càng sống bằng hoài niệm, luôn muốn tìm lại cảm giác xưa cũ dù cảnh vật đã nhiều phần đổi thay. Tôi còn đương ở nơi đất khách mà đã thấy như tết về trên những nẻo nhớ thương.”
Cũng viết về ngày Tết nhưng trong bài Thương hoài vị Tết xưa (Báo Sài Gòn Giải Phóng), Nguyễn Huyền lại khai thác sâu khía cạnh tâm hồn và ẩm thực Tết. Vị Tết ở đây có vị kiệu muối, dưa hành và hơn hết là có vị của tình thân, vị sum vầy ấm áp mà dù đi xa đến đâu người ta cũng khao khát quay về.
“Đêm 29, 30 Tết, chúng tôi trải chiếu nằm quanh bếp. Những đòn bánh tét đều tăm tắp được mẹ xếp vào trong chiếc nồi lớn sôi ùng ục, lửa hồng rực kêu lách tách, mùi gạo nếp với nhân hòa quyện vào nhau thơm nồng ấm áp cả tuổi thơ tôi.”
Sự dịch chuyển không gian luôn mang lại những rung động mới mẻ cho giác quan và cảm xúc của con người. Dù đó là một chuyến du lịch đến nơi nào đó hay là hành trình rời quê lên thành phố lập nghiệp, ra nước ngoài sinh sống thì những trải nghiệm thực tế đều cung cấp chất liệu viết dồi dào. Bạn cũng cần phân biệt rõ tản văn du ngoạn không phải là bài review du lịch. Bạn không cần phải liệt kê lịch trình mà nên tập trung vào trải nghiệm và cảm xúc.
Tác giả Kim Anh (khoá Tản văn TV03) trong tản văn Nẻo đường tha phương hoài thương bản xứ (Báo Nhịp sống Hà Nội) đã khắc hoạ tâm tư sâu kín của những đứa con xa quê xa đất nước để mưu sinh. Dù đi qua bao nẻo đường hoa lệ, hình bóng quê nhà với những điều quen thuộc, với giọng nói thân thương vẫn được neo giữ nơi tâm hồn.
“Một đôi lần trở lại quê hương, giữa dòng người chen chúc bước qua nhau, tôi vội vã tìm bóng cây quen. Đón bát bún ốc từ tay người cũ, ngắm nồi nước dùng nghi ngút khói trong đôi quang gánh xưa, nhấm nháp dư vị đang tan ra trên đầu lưỡi mà nghe thương nhớ tràn về. Kỷ niệm rêu phong sưởi ấm lòng kẻ lữ thứ. Mười lăm năm rong ruổi khắp các nẻo đường tha phương nuôi trong tôi trái tim biết hoài thương bản xứ. Hà Nội ơi!”
Qua bài viết Tà Xùa – Nơi mây núi và mặt trời giao nhau (Báo Phụ Nữ TP.HCM), chị Thu Thuỷ (khoá Viết truyện VT03) đã miêu tả cảnh sắc hùng vĩ của vùng núi cao Tây Bắc. Tác giả kết hợp hài hòa giữa ngôn từ giàu hình ảnh về biển mây Tà Xùa với những phút giây lắng đọng tìm lại sự bình yên trong tâm hồn giữa thiên nhiên vô tận.
“Chúng tôi cứ đi mãi trên những con dốc, trong những làn mây và cây cối bao quanh. Chẳng rõ là bao lâu, chúng tôi đã thấy ánh mặt trời xuyên qua một vài vạt mây, le lói những chùm sáng sắc màu như ánh cầu vồng. Con đường đã bớt dốc hơn, ánh mặt trời ngày càng nhiều hơn. Chúng tôi tới lán nghỉ vào khoảng 12g30. Khung cảnh thần tiên hiện ra, cả biển mây trắng xóa mênh mông hòa với màu trời. Rất khó để phân biệt đâu là mây từ phía dưới, đâu là bầu trời trên cao. Những đỉnh núi nhô mỏm lên trên mây trông như đang trôi nổi giữa mặt biển trắng xóa. Đi xung quanh lán, mây bốn bề dày đặc khiến tôi thấy nơi mình đang đứng là ốc đảo trôi nổi giữa biển mây.”
Cuộc sống mỗi ngày trôi qua đều để lại cho chúng ta những cảm xúc và bài học. Những lần thất bại trong công việc, những cuộc chia tay sau thời gian yêu thương mặn nồng, sự thay đổi của tuổi tác hay khoảnh khắc nhận ra các mối quan hệ không còn được như trước… đều là nấc thang đưa bạn trưởng thành. Khai thác chúng có thể giúp bạn tăng chiều sâu triết lý, tìm được những tâm hồn đồng điệu của độc giả.
Tuy nhiên, ranh giới giữa một bài tản văn chiêm nghiệm hay và một bài viết dạy đời cũng mong mảnh. Để tránh viết sa vào giáo điều, bạn không nên dùng các từ ngữ mang tính áp đặt tuyệt đối, hãy viết dưới dạng tự vấn và chia sẻ cá nhân, áp dụng nguyên tắc “biến cố nhỏ – chiêm nghiệm lớn” để tăng giá trị cho bài.
Khi viết bài Nhẩn nha mà sống (Đài PT-TH Hà Nội), mình chỉ muốn đưa ra một triết lý sống nhẹ nhàng thông qua hai chữ “nhẩn nha”. Chúng ta hãy sống mà không vội vã, không cuốn theo những áp lực chạy đua cuồng quay của thời đại. Mình không khuyên ai từ bỏ công việc hay trốn tránh trách nhiệm xã hội mà hướng tới việc tìm lại sự hiện diện trọn vẹn trong từng khoảnh khắc nhỏ.
“Người ta thường bảo nhau làm sao để đi thật nhanh, đạt thật nhiều thành tựu và kiếm thật nhiều tiền. Vậy mà người ta quên mất bảo nhau thi thoảng cũng cần chậm đi vài nhịp để lấy lại cân bằng, để soi chiếu bản thân và tiếp thêm năng lượng cho hành trình phía trước. Một ngày 24 giờ, sao chẳng thể cho mình một khoảng thời gian nho nhỏ để sống nhẩn nha riêng mình?”
Với Trang Lê (khoá Tản văn TV01), bài viết Chấm không phải là hết (Đài PT-TH Hà Nội) là cách em dùng hình ảnh “dấu chấm” trong ngữ pháp để bàn về những khép lại, mất mát hay biến cố trong đời người. Dấu chấm xuất hiện là để kết thúc một câu văn nhưng nó đồng thời cũng tạo ra khoảng lặng cần thiết để người ta bắt đầu một câu văn mới. Trong hành trình trưởng thành, những lần vấp ngã, những đổ vỡ hay một chặng đường khép lại cũng không phải là sự chấm hết vĩnh viễn mà là khoảng nghỉ để ta bao dung hơn với bản thân và mở ra một chương mới chín chắn hơn.
“Tuổi thơ đã qua, vết đen trong ký ức cũng dần phai nhạt theo năm tháng. Tôi theo đuổi giấc mơ làm người lớn của mình, làm một người tốt, lành và lương thiện. Giống như một người xa lạ đã từng dùng đôi tay vô hình của người ấy để ôm lấy trái tim tổn thương của tôi và nói rằng kết thúc của một quá trình không phải là đặt một dấu chấm hết. Nó là kết thúc, cũng là sự mở đầu cho một trang hành trình mới trong cuộc sống, mọi chuyện rồi sẽ tốt đẹp.”
Viết tản văn không phải là đặc quyền dành riêng cho các nhà văn chuyên nghiệp. Mỗi người trong chúng ta với những trải nghiệm, ký ức và góc nhìn của chính mình đều có thứ để viết.
Nếu bạn đang:
– muốn nghiêm túc bước đi trên con đường này
– muốn nuôi dưỡng lại nội tâm đã khô héo theo năm tháng
– muốn hiểu về thể loại tản văn và cách chinh phục nó
– muốn đưa những câu chuyện cá nhân xuất hiện chỉn chu trên các trang báo in, báo điện tử uy tín
– muốn làm giàu cho tâm hồn qua ngòi bút
thì mình ở đây và rất sẵn lòng đồng hành cùng bạn qua khóa học Viết tản văn đăng báo (TV14).
– Thời gian khai giảng: 19 giờ 30 tối ngày 2/10
– Thời lượng: 8 tuần đồng hành, 8 buổi học qua Zoom
– Quyền lợi học viên:
+ Nhận bộ 8 tài liệu độc quyền gồm lý thuyết, ví dụ và bài thực hành cho từng chủ điểm nội dung.
+ Được sửa chi tiết 100% bài làm trong suốt khóa học, gồm cả lỗi trình bày, lỗi logic, nội dung và cấu trúc bài.
+ Học cách phân tích gu báo và thế mạnh của bản thân để tìm nơi gửi bài phù hợp.
+ Được định hướng và hướng dẫn gửi bài cộng tác báo, tạp chí.
📩 Nhắn tin cho mình hoặc để lại bình luận bên dưới để nhận thông tin chi tiết và giữ chỗ cho lớp học ngày 02/10 nhé!
Mình là Hoà Lương – Người hướng dẫn viết để nuôi dưỡng tâm hồn, sử dụng ngôn ngữ hiệu quả và cộng tác báo chí.
